Maison Saint-Cyr : vier meter om indruk te maken op Brussel

De opdracht komt van Georges Léonard de Saint-Cyr, kunstschilder, decorateur en tuinbouwer. In 1900 kiest hij een architect die nog jong is, maar vastbesloten de mogelijkheden van de art nouveau te verkennen. Samen drijven ze het project door tot in het tuintje. De bordes steekt buiten het gebruikelijke bouwplan uit en lokt discussies uit met de stad; de afwijking wordt uiteindelijk toegestaan, onder meer vanwege het artistieke karakter van het geheel en vanwege precedenten in de buurt. Zelfs de toegang tot het huis wordt een kwestie van architectuur.

Achter deze bewogen gevel is het probleem heel praktisch: waar moeten de kamers, de circulatieruimten en het licht een plaats vinden op zo’n smal perceel? Strauven rekt het gebouw uit in de diepte, waardoor er weinig ruimte voor de tuin overblijft. Hij houdt de hoofdruimten vrij van lange gangen en organiseert de verdiepingen rond een trap die van bovenaf verlicht wordt. De metalen elementen, de openingen en de uitbouwen naar de square toe dienen er evengoed toe het huis goed bewoonbaar te maken als het spectaculair te maken.

Vanaf de straat trekt eerst het ijzerwerk de aandacht. Strakke krullen omlijsten de vensters, de borstweringen lijken bijna uit de losse hand getekend, en de balkons worden steeds minder diep naarmate ze hoger komen. Dat verklaart het perspectiefeffect: de gevel lijkt nog slanker dan hij is. Strauven kopieert de stijl van zijn vroegere leermeester Victor Horta niet. Zijn art nouveau is nerveuzer, voller, soms opzettelijk overdreven.

Het interieur vertelde een andere smaak. Een salon met Chinese inspiratie lag naast een eetkamer in neo-Vlaamse renaissance; familiewapens zaten in de glas-in-loodramen. Het huis was dus geen manifest waarin elk voorwerp dezelfde stijl moest aannemen. Het was ook een thuis, met de keuzes en de grillen van zijn bewoners.

Lange tijd was de gevel vooral bekend om zijn uitbundigheid. De restauraties tussen 2008 en 2019 hebben iets verrassenders aan het licht gebracht: de kleur ervan. Onder latere afwerkingen vonden de specialisten blauwe voegen, witte bakstenen uit Silezië, wijnrode tinten en lichtgroen ijzerwerk. Het vertrouwde beeld van een eenvoudig donker of eenkleurig huis kwam dus niet overeen met de oorspronkelijke bedoeling.

Deze herontdekking verandert de manier waarop men naar Saint-Cyr kijkt. Het decor is geen toevoeging op een gewoon huis: het is een vindingrijk antwoord op een moeilijk perceel, gedragen door een palet dat men bijna vergeten was. De woning blijft privé en is niet voor het publiek toegankelijk, maar haar gevel biedt al veel aan wie de tijd neemt om ernaar te kijken.