Estació del Nord: de sinaasappels van de Compagnie du Nord

Het Noorden is hier een firmanaam. De Compagnie des chemins de fer du Nord had haar eerste station tegen het plein van het stadhuis aan. Aan het begin van de 20e eeuw verandert de buurt, het verkeer ook, en het is beter om van het centrum weg te gaan. Demetrio Ribes, een Valenciaanse architect, tekent het nieuwe station in 1906. Het opent in 1917.

De gevel strekt zich uit, zandkleurig, en drie uitspringende delen richten hem op: een toren aan elk uiteinde, een middenbouw voor de ingang. Bovenaan spreidt een zwarte adelaar zijn vleugels over een vergulde bol. Daaronder zit de klok vastgezet in een krans van groene keramiek, waaraan trossen sinaasappels hangen met witte bloemen ertussen. Ruiten met rode en gouden strepen nemen het wapen van de stad over. De markiezen van ijzer en glas beneden herhalen het in serie.

Die sinaasappels komen uit twee ateliers. Het eerste is La Ceramo, in Benicalap, waar José Ros het geheim bewaarde van de metaalglans van de middeleeuwse Valenciaanse keramiek. Het tweede is dat van Onofre Valldecabres, in Manises. De schilder José Mongrell tekende voor de gevel op zijn beurt twee mozaïekpanelen.

De vestibule zet de boomgaard voort. In het plafond vormen scherven keramiek, tussen de houten balkjes, bladerwerk. Op een deur staat “Buen Viaje” in gouden letters tussen twee rozen; erboven spreidt een sinaasappeltak zijn bladeren en vruchten uit op een achtergrond van roze scherven. Andere deuren nemen het over in andere talen. En de letters van het woord “Norte” zijn overal in elkaar verstrengeld, in de muren, in de glas-in-loodramen, in het hout van deze deur, telkens anders.

Aan de perronzijde geen bloem meer: alleen metaal. De hal is een zwarte boog, 45 meter breed en bijna 200 meter lang, rustend op scharnierende steunpunten; in die tijd was dat een huzarenstuk. De stootblokken zijn in de loop van de tijd teruggeschoven, en de vestibule neemt nu bijna een derde van de ruimte onder de hal in. Het station is sinds 1983 nationaal monument. Op de gevel is zijn naam te lezen in het Valenciaans, Estació del Nord; binnen is het Norte.